Adaptacja do zmian klimatu

O klimacie

Za klimat uznaje się średnie warunki pogodowe lub też obraz ich zmienności w różnym czasie, mierzony na podstawie zmiennych, którymi są np. temperatura, ilość opadów czy też wiatr. Klimat może być badany na przestrzeni zarówno miesięcy, jak i milionów lat, jednak za standard przyjmuje się wytyczne Światowej Organizacji Meteorologicznej, uznając 30 lat za okres uśredniania zmiennych.

Jak podaje Europejskie Centrum Klimatu i Środowiska w „Strategii adaptacji do zmian klimatu” wszystkie prognozy klimatyczne koncentrują się wokół zagadnień związanych ze zmianami atmosferycznymi.  W nadchodzących dekadach klimat będzie się ocieplać, co spowoduje szereg niekorzystnych zjawisk pogodowych, takich jak długotrwałe susze, rozległe powodzie, huragany większej sile niszczącej, redukcję różnorodności biologicznej. Efekty zmian klimatu odczuwać będzie cała społeczność ludzka. Konsekwencje zmian odczuwalne będą w sektorach gospodarki (np. rolnictwo, energetyka) oraz społecznie. W tej sytuacji konieczna jest zatem adaptacja, czyli proces dostosowania do zaistniałych lub oczekiwanych zmian klimatu i ich skutków w celu złagodzenia szkód lub wykorzystania korzystnych możliwości

Adaptacja do zmian klimatu

Adaptacja do zmian klimatu jest ściśle związana z nowymi warunkami klimatycznymi. Stanowi odpowiedź na modele klimatyczne prognozujące zmiany klimatu, stanowiące efekt globalnego ocieplenia atmosfery. Badania ekspertów wykazują, że zmiany wynikające z pośredniej lub bezpośredniej działalności człowieka, stanowią zagrożenie. Zmiany klimatu posiadają realny wpływ na gospodarkę, rolnictwo, stan i produktywność lasów, ekosystemy morskie, energetykę i wiele innych.

Adaptacja do zmian klimatu to wszelkiego rodzaju inicjatywy i przedsięwzięcia pozwalające na skuteczne zmniejszenie zminimalizowanie, bądź ograniczenie skutków dotyczących zmian klimatu.

Przygotowując się do stworzenia formalnych podstaw do europejskich działań w dziedzinie adaptacji Komisja Europejska w 2009 r. opublikowała „Białą Księgę”. Zapoczątkowano w ten sposób dyskusję pośród ekspertów, której efektem jest opublikowana cztery lata później unijna strategia adaptacji do zmian klimatu. Jej celem jest poprawa „odporności” państw członkowskich i ich społeczeństw na aktualne i oczekiwane zmiany klimatu. Szczególny nacisk położono na przygotowania do ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz redukcję towarzyszących im kosztów społecznych i ekonomicznych. Unijne podejście bazuje na przekonaniu, że rozpoczęcie działań adaptacyjnych już teraz przyniesie wiele korzyści.

Nie można jednak ze względu na różne nasilenie i charakter zmian klimatu w różnych częściach Europy wypracować jednego uniwersalny modelu postepowania, trzeba uwzględniać lokalne uwarunkowania. Dlatego Unijna strategia adaptacji postawiła sobie za cel zmobilizowanie państw członkowskich do opracowania narodowych strategii adaptacji (taką właśnie strategią narodową jest polski program SPA2020-Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030”).

Adaptacja do zmian klimatu jest ściśle związana z nowymi warunkami klimatycznymi. Stanowi odpowiedź na modele klimatyczne prognozujące zmiany klimatu, stanowiące efekt globalnego ocieplenia atmosfery. Badania ekspertów wykazują, że zmiany wynikające z pośredniej lub bezpośredniej działalności człowieka, stanowią zagrożenie. Zmiany klimatu posiadają realny wpływ na gospodarkę, rolnictwo, stan i produktywność lasów, ekosystemy morskie, energetykę i wiele innych.

Adaptacja do zmian klimatu to wszelkiego rodzaju inicjatywy i przedsięwzięcia pozwalające na skuteczne zmniejszenie zminimalizowanie, bądź ograniczenie skutków dotyczących zmian klimatu.

 

 Warto również zapoznać się z publikacjami na temat adaptacji do zmian klimatu. Poniżej wybrane cytaty:

„Rozwój ludzkości nieodłącznie związany jest ze zużyciem energii. Człowiek, kiedy opanował posługiwanie się ogniem, rozpoczął trwający do dzisiaj etap rozwoju, który charakteryzuje się uzyskiwaniem energii ze spalania paliw. Od czasów starożytnych do XVII wieku ludzie korzystali niemal wyłącznie z paliw odnawialnych (drewno, słoma, oleje roślinne, tłuszcze zwierzęce itp.). W XIX wieku na skutek rozwoju hutnictwa i kolei oraz powszechnego użycia maszyn parowych wzrosło zapotrzebowanie na paliwa kopalne. Nastąpił odwrót od wykorzystania paliw odnawialnych. Współczesna działalność człowieka nadal bazuje na paliwach kopalnych: ropie naftowej, węglu i gazie ziemnym. Wykorzystanie tych surowców wiąże się jednak z emisją CO2 oraz innych zanieczyszczeń do atmosfery, co przyczynia się do powstawania efektu cieplarnianego. Degradacja środowiska spowodowana nieracjonalnym gospodarowaniem zasobami naturalnymi oraz ich wyczerpywanie się zmuszają do poszukiwania nowych źródeł energii. Efekt cieplarniany powoduje nieodwracalne skutki w życiu na Ziemi, szczególnie dla rolnictwa. Polska jest krajem o profilu rolniczym.

Energia odnawialna odgrywa kluczową rolę w strategii zrównoważonej europejskiej polityki energetycznej, obok dwóch pozostałych filarów: oszczędności energii i zwiększania efektywności energetycznej. Energia odnawialna przyczynia się do walki ze zmianami klimatycznymi, jako rodzime źródło energii zmniejsza uzależnienie Unii Europejskiej od importu i tym samym zwiększa bezpieczeństwo energetyczne, ogranicza zależność od wahań, a nawet drastycznych wzrostów cen ropy naftowej, gazu i uranu, a rozwój technologiczny tej „branży przyszłości” wzmaga konkurencyjność Unii Europejskiej. Zrównoważona, konkurencyjna i bezpieczna energia jest jednym z fundamentów naszego codziennego życia. Kraje Unii Europejskiej ze względu na swoje warunki geologiczne, klimatyczne i hydrologiczne dysponują odnawialnymi źródłami energii w każdej postaci. Na kontynencie europejskim można, chociaż różnie w każdym kraju i regionie, rozwijać, pozyskiwać i wykorzystywać hydroenergię, energię wiatru, energię promieniowania słonecznego, energię geotermalną, energię fal, prądów i pływów morskich oraz energię z biomasy. Działania na rzecz ochrony globalnego klimatu są obecnie politycznym priorytetem. Kraje UE coraz bardziej odczuwają skutki zmian klimatycznych – powodzie, susze, utratę walorów turystycznych itp. Liczba pogodowych klęsk żywiołowych w Europie podwoiła się w latach 90. XX stulecia w porównaniu z poprzednią dekadą, wzrosły również rozmaite zaburzenia w rolnictwie, m.in. pojawiły się nowe szkodniki. Dlatego tak wiele uwagi poświęca się opisanym wyżej zagadnieniom. Niniejsza publikacja ma na celu przybliżenie i wyjaśnienie czytelnikowi problemów związanych ze zmianami klimatu i wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii”.

(prof. A. Grzybek, Wprowadzenie w: A. Grzybek (red.) Odnawialne źródła energii i działanie
adaptacyjne do zmian klimatu w rolnictwie i na wsi, FDPA, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2009)

„Dziś już z całą pewnością można stwierdzić, że klimat na naszej planecie ociepla się, a tempo tych zmian jest niespotykane w historii. Zmianom klimatu towarzyszy wiele gwałtownych zjawisk zachodzących w atmosferze Ziemi, prowadzących do występowania ekstremów meteorologicznych (rekordowych notowań), z którymi do tej pory ludzkość nie miała do czynienia lub które występowały niezmiernie rzadko. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, iż za ocieplenie klimatu odpowiedzialne są niekorzystne zmiany w strukturze użytkowania gruntów (np. gwałtowne wylesienia obserwowane w niektórych rejonach świata) oraz nasilający się efekt cieplarniany. Efekt ten najczęściej przedstawiany jest w kontekście ocieplenia klimatu i dlatego kojarzony jest ze zjawiskiem stwarzającym jedynie problemy. Tymczasem zjawisko to ma przede wszystkim wymiar pozytywny. Dzięki niemu na znacznych obszarach Ziemi występują temperatury, które umożliwiły rozwój życia i są przyjazne rozwojowi człowieka.

Problem z efektem cieplarnianym polega na jego zintensyfikowaniu przez działalność ludzi, która doprowadziła do wzrostu stężenia w atmosferze Ziemi kilku gazów cieplarnianych (np. dwutlenek węgla czy metan). Efekty zmian klimatycznych widoczne są na całym świecie, dlatego również w Polsce obserwujemy wiele zmian związanych ze wzrostem temperatury, szczególnie zauważalnym w okresie wiosennym. Zmianom temperatury towarzyszą coraz częstsze zjawiska ekstremalne występujące na terytorium całego kraju. Oprócz wzrostu temperatury notowane są zmiany w sezonowym rozkładzie opadów. Taka tendencja powoduje wzrost ryzyka wystąpienia ekstremalnych warunków hydrologicznych, takich jak susze i powodzie. Zjawiska i procesy wywołane ociepleniem klimatu mogą wpływać na warunki produkcji rolniczej w Polsce zarówno negatywnie, jak i pozytywnie. Do pozytywnych efektów można zaliczyć wydłużanie się sezonu wegetacyjnego dzięki wzrostowi temperatury na terenie całego kraju. Jednocześnie jednak zauważalny wzrost temperatury spowodował zwiększenie się wartości ewapotranspiracji, co przy braku wzrostu opadów w Polsce prowadzi do bardzo niekorzystnego bilansu wodnego. Dla produkcji rolniczej to bez wątpienia zła wiadomość i negatywny efekt zmian klimatycznych. Oprócz braku wody także wiele dodatkowych niebezpieczeństw zagraża stabilnej i przewidywalnej produkcji rolniczej. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć wydłużenie okresów suszy, zwiększenie ilości opadów nawalnych, znaczący wzrost wariancji niektórych elementów meteorologicznych (np. temperatur ekstremalnych – przymrozki), zwiększenie liczby ekstremalnych zjawisk pogodowych (np. wichury) oraz pojawienie się nowych problemów związanych z agrofagami (szkodnikami i chorobami roślin).

Panuje zgodny pogląd, że spodziewana jeszcze wyższa temperatura sprzyjać będzie przezimowaniu owadów i w konsekwencji wraz z ich wiosenną migracją zwiększy się zagrożenie chorobami wirusowymi roślin, których wektorami są owady. Zrodzi to potrzebę opracowania nowych sposobów i środków do walki z tymi chorobami roślin. Jeśli najbliższa przyszłość nie przyniesie szybkiego opracowania i wdrożenia programów działania, których celem będzie z jednej strony zatrzymanie dalszego ocieplania klimatu, a z drugiej wdrożenie rozwiązań adaptacyjnych, to skutki globalnego ocieplenia mogą okazać się katastrofalne. Niestety również rolnictwo w Polsce może zostać dotknięte negatywnym wpływem zmian klimatu, co znacząco wpłynęłoby na jego efekty produkcyjne”.

(J. Olejnik, Zmiany klimatyczne i ich wpływ na rolnictwo w Polsce w: A. Grzybek (red.) Odnawialne źródła energii i działanie
adaptacyjne do zmian klimatu w rolnictwie i na wsi, FDPA, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2009)

 

Polecane publikacje:

A. Grzybek (red.), Odnawialne źródła energii i działanie adaptacyjne do zmian klimatu w rolnictwie i na wsi, FDPA, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2009

 

M. Sadowski, J. Wilkin, I. Kołomyjska, Z. Karaczun, K. Witeska (red.), Zmiany Klimatu, a rolnictwo i obszary wiejskie, FDPA, Warszawa 2008

 

Przykładowe działania: http://www.klimat.fdpa.org.pl/przykladowe-dzialania

Polecane strony:

Strona została utworzona dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jej treść odpowiada wyłącznie Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa.